دانشگاه فردوسی مشهد مهندسی عمران فردوسی 2783-2805 39 2 2026 08 23 ANALYSIS OF TRAGEDY OF THE COMMONS THEORY BASED ON THE CONCEPT OF WATER RESOURCES CARRYING CAPACITY تحلیل نظریه تراژدی منابع مشترک مبتنی بر مفهوم ظرفیت برد منابع آب 1 22 47941 10.22067/jfcei.2026.96795.1390 FA آتیه فاتحی فر دانشکده عمران، دانشگاه یزد، یزد. محمدرضا گودرزی دانشکده عمران، دانشگاه یزد، یزد. 0000-0002-6296-2315 علی طالبی دانشکده عمران، دانشگاه یزد، یزد. Journal Article 2025 12 06 Unsustainable water resource management, especially in stressed basins, is a concrete example of the tragedy of the commons, where prioritizing short-term economics pushes the performance of natural systems to breaking points. The emergence of competition from this development creates irreversible conditions for water resources in the long term. The Zayandeh-Rud basin serves as a common-pool resource for stakeholder competition and water reallocation. Therefore, in this study, with a theoretical–quantitative approach the flow change process was first analyzed, then the dynamic competition and exploitation in the Zayandeh-Rud basin was simulated using the WEAP model. In the final step, the socio-ecological status of the basin was assessed using the Water Ecological Carrying Capacity Index (WECCI) framework and Hardin's perspective in the form of the Pressure-Support-Status (PSS) structure. The results on an annual scale and in three five-year periods (2006-2010), (2011-2015) and (2016-2021) show that the balance between pressure and support has gradually deteriorated in the three time periods and has changed from a carrying capacity state to an overload state (increasing from 0.3 to 1.1 and then 3.8). At the same time, the WECCI has fallen to the “poor” and “extremely poor” range in most years. The results indicate that in recent years, especially with the increase in abstractions and the growth of demand, the basin has exceeded its natural and social capacity and has revealed the occurrence of a tragedy of the common resources. مدیریت ناپایدار منابع آب به‌ویژه در حوضه‌‌های آبریز فروملی تحت تنش، نمونه‌ای عینی از تراژدی منابع مشترک است که در آن اولویت‌دادن به منافع اقتصادی کوتاه‌مدت، عملکرد سیستم‌های طبیعی را به نقطه شکست می‌رساند. شکل‌گیری رقابت از این توسعه در بلند مدت شرایط برگشت ناپذیری را برای منابع آب ایجاد می‌کند. حوضه زاینده‌رود به مثابه یک منبع مشترک اکنون بستر شکل‌گیری رقابت‌های ذینفعان و بازتخصیص آب شده است. بنابراین در این پژوهش با اتخاذ یک رویکرد نظری-کمی، ابتدا روند تاریخی تغییرات جریان تحلیل، سپس با استفاده از مدل WEAP، پویایی رقابت و بهره‌برداری در حوضه زاینده‌رود شبیه‌سازی شد. در گام نهایی وضعیت اجتماعی–اکولوژیکی حوضه با استفاده از چارچوب شاخص ظرفیت‌بُرد منابع آب (WRCC) و دیدگاه هاردین در قالب ساختار فشار–پشتیبانی-وضعیت (PSS) ارزیابی شده است. نتایج در مقیاس سالانه و در سه دوره پنج ساله (2010-2006)، (2015-2011) و (2021-2016) نشان می‌دهد که تناسب میان فشار و پشتیبانی در سه دوره زمانی به‌تدریج به‌هم خورده و از وضعیت قابل‌تحمل به حالت اضافه‌بار شدید (از 0.3 به 1.1 و سپس 3.8 افزایش یافته) تغییر پیدا کرده است. همزمان شاخص ظرفیت‌بُرد در اغلب سال‌ها به محدوده «ضعیف» و «بسیار ضعیف» نزول پیدا کرده است. روی‌هم‌رفته نتایج حاکی از آن است که در سال‌های اخیر به‌ویژه با افزایش برداشت‌ها و رشد تقاضا، حوضه از ظرفیت طبیعی و اجتماعی خود عبور کرده و تراژدی منابع مشترک در این حوضه به وقوع پیوسته است. https://civil-ferdowsi.um.ac.ir/article_47941_0db2e6f97f1d5c564366bea52764d5c6.pdf